Czy można mieć ASD i o tym nie wiedzieć? | Diagnoza ASD u dorosłych Kielce
Wiele osób dowiaduje się o spektrum autyzmu dopiero w dorosłości
Przez lata autyzm kojarzony był głównie z dziećmi mającymi wyraźne trudności komunikacyjne i widoczne objawy już we wczesnym dzieciństwie. Dziś wiemy jednak, że spektrum autyzmu może wyglądać znacznie subtelniej, szczególnie u osób wysoko funkcjonujących, kobiet oraz osób, które przez lata nauczyły się maskować swoje trudności. Właśnie dlatego coraz więcej dorosłych zadaje sobie pytanie: „A co jeśli całe życie miałem ASD i po prostu nikt tego nie zauważył?”.
W poradni Inner Care w Kielcach wiele osób zgłasza się na diagnozę ASD dopiero po trzydziestce, czterdziestce albo jeszcze później. Często wcześniej słyszeli, że są „dziwni”, „zbyt wrażliwi”, „społecznie wycofani”, „sztywni” albo „za bardzo analizują”. Wielu pacjentów przez lata próbuje dopasować się do otoczenia, nie rozumiejąc, dlaczego codzienne funkcjonowanie kosztuje ich znacznie więcej energii niż innych ludzi.
Współczesna psychologia i evidence-based practice pokazują jasno, że spektrum autyzmu nie zawsze jest rozpoznawane w dzieciństwie. Szczególnie u osób inteligentnych, dobrze funkcjonujących zawodowo albo skutecznie maskujących objawy ASD diagnoza może pojawić się dopiero w dorosłości.
Jak może wyglądać ASD u dorosłych?
ASD u dorosłych bardzo często nie przypomina stereotypowego obrazu autyzmu znanego z filmów czy internetowych uproszczeń. Wiele osób w spektrum pracuje zawodowo, ma rodziny, relacje i z zewnątrz wydaje się funkcjonować „normalnie”. Problem polega na tym, że ogromna część energii bywa przeznaczana na analizowanie sytuacji społecznych, dostosowywanie się do innych i kontrolowanie własnych reakcji.
Osoby z ASD często opisują poczucie bycia „inne” od dzieciństwa. Mogły mieć trudność z rozumieniem niepisanych zasad społecznych, czuć się wyobcowane w grupach albo potrzebować więcej czasu na regenerację po kontaktach z ludźmi. Często pojawia się także bardzo silna potrzeba przewidywalności, trudność ze zmianami oraz przeciążenie sensoryczne związane z hałasem, światłem, zapachami czy nadmiarem bodźców.
Wiele osób dorosłych w spektrum doświadcza również intensywnego zmęczenia społecznego. Nawet jeśli dobrze funkcjonują podczas rozmów czy spotkań, po czasie mogą odczuwać ogromne przeciążenie i potrzebę całkowitego wycofania się z kontaktu z otoczeniem.
Coraz więcej badań pokazuje również, że ASD u kobiet często wygląda inaczej niż klasyczny obraz autyzmu opisywany dawniej głównie na podstawie chłopców. Kobiety częściej uczą się obserwować innych ludzi i kopiować społeczne zachowania, co może sprawiać, że objawy pozostają długo niewidoczne dla otoczenia.
Maskowanie ASD – dlaczego wiele osób pozostaje niezdiagnozowanych?
Jednym z najważniejszych powodów późnej diagnozy ASD jest tak zwany masking, czyli maskowanie objawów spektrum autyzmu. To mechanizm polegający na świadomym lub nieświadomym dostosowywaniu się do oczekiwań społecznych w celu uniknięcia odrzucenia albo krytyki.
W praktyce może oznaczać uczenie się gotowych reakcji społecznych, analizowanie mimiki i tonu głosu innych osób, zmuszanie się do kontaktów społecznych mimo przeciążenia albo ciągłe kontrolowanie swojego zachowania. Z zewnątrz osoba może wydawać się bardzo dobrze funkcjonująca, podczas gdy wewnętrznie doświadcza ogromnego napięcia i zmęczenia.
Maskowanie ASD często prowadzi do chronicznego przeciążenia psychicznego. Wiele osób przez lata funkcjonuje w stanie ciągłej kontroli siebie i próby „bycia jak inni”. To z kolei zwiększa ryzyko zaburzeń lękowych, depresji, wypalenia emocjonalnego i problemów z poczuciem własnej tożsamości.
W evidence-based psychology coraz częściej podkreśla się, że późna diagnoza ASD nie oznacza, że objawy były „za słabe”. Bardzo często oznacza po prostu, że człowiek nauczył się funkcjonować kosztem ogromnego wysiłku psychicznego.
Jakie objawy mogą wskazywać na ASD u dorosłych?
Objawy spektrum autyzmu u dorosłych mogą wyglądać bardzo różnie. Często pojawia się trudność z rozumieniem społecznych niuansów, potrzeba rutyny, przeciążenie sensoryczne, intensywne zainteresowania albo poczucie funkcjonowania „inaczej” niż większość ludzi.
Wiele osób doświadcza również trudności w relacjach wynikających nie z braku potrzeby bliskości, ale z trudności w rozumieniu komunikacji społecznej albo ogromnego przeciążenia emocjonalnego. Część pacjentów opisuje, że przez całe życie mieli poczucie grania roli i ciągłego analizowania, jak „powinni” zachowywać się wśród ludzi.
ASD u dorosłych często współwystępuje również z ADHD, zaburzeniami lękowymi, depresją albo chronicznym przeciążeniem psychicznym. To właśnie dlatego wiele osób trafia na diagnozę spektrum autyzmu dopiero po wcześniejszych doświadczeniach terapeutycznych albo po diagnozie ADHD.
Diagnoza ASD u dorosłych – Kielce
Profesjonalna diagnoza ASD u dorosłych nie polega na wykonaniu krótkiego testu online. Proces diagnostyczny obejmuje szczegółowy wywiad kliniczny, analizę funkcjonowania od dzieciństwa oraz wykorzystanie narzędzi diagnostycznych zgodnych z aktualną wiedzą psychologiczną.
W poradni Inner Care Kielce diagnoza spektrum autyzmu prowadzona jest indywidualnie i z uwzględnieniem współczesnej wiedzy dotyczącej funkcjonowania osób dorosłych, w tym kobiet oraz osób wysoko maskujących objawy ASD. Celem diagnozy nie jest „szukanie problemu”, ale lepsze zrozumienie sposobu funkcjonowania człowieka i źródeł codziennych trudności.
Dla wielu osób diagnoza ASD przynosi ogromną ulgę. Nie dlatego, że nagle zmienia całe życie, ale dlatego, że po raz pierwszy wiele doświadczeń zaczyna mieć sens. Trudności społeczne, przeciążenie bodźcami, zmęczenie po kontaktach z ludźmi czy poczucie bycia „innym” przestają być interpretowane jako wada charakteru albo osobista porażka.
Psycholog ASD Kielce – kiedy warto zgłosić się na konsultację?
Jeśli od lat masz poczucie, że funkcjonujesz inaczej niż większość ludzi, kontakty społeczne są dla Ciebie wyczerpujące, potrzebujesz dużej przewidywalności albo przez całe życie miałeś wrażenie „grania roli”, warto rozważyć konsultację ze specjalistą.
W Inner Care – Poradnie Zdrowia Psychicznego w Kielcach pacjenci mogą skorzystać z profesjonalnej konsultacji psychologicznej oraz diagnozy ASD u dorosłych prowadzonej zgodnie z aktualną wiedzą kliniczną. Czasami jedno pytanie: „A co jeśli całe życie próbowałem dopasować się do świata, który działa inaczej niż mój mózg?” staje się początkiem zupełnie nowego spojrzenia na siebie.
